مطلبى از آن حضرت بپرسد كه هر بار امام با خواندن آيه‌اى ما فى الضمير او را بر ملا كرد . « 1 » امامت پس از امام صادق عليه السّلام اختلافى كه معمولا ميان شيعيان پديد مىآمد ، ناشى از تعيين امامت امام بعدى بود . گاهى بنا به دلايل سياسى ، از جمله به دليل وحشتى كه از حاكميّت عباسيان وجود داشت ، امام براى بسيارى از شيعيان خود ناشناخته مىماند ؛ زيرا امكان آن بود كه اگر به صورت صريح ، امامت امامى معين مىشد ، از ناحيه خلفا تحت فشار قرار گيرد . شدّت اختناق منصور دربارهء علويان ، به ويژه امام صادق عليه السّلام - كه عظمت فراوانى در جامعه كسب كرده بود - سبب شد تا سردرگمى خاصى ميان برخى از شيعيان ، نسبت به رهبرى آينده ، به وجود آيد . دعوت و جذب شيعيان آن حضرت از طرف بعضى از فرزندان امام صادق عليه السّلام - كه به ناحق داعيهء امامت داشتند - و بهره‌گيرى آنان از اين فرصت ، مزيد بر علت مىشد . پراكندگى شيعيان نيز خود مشكل ديگرى بود ؛ زيرا آنها در شهرهاى دور و نزديك زندگى مىكردند و كسب اطمينان دربارهء امام واقعى براى آنان كار دشوارى بود . امام صادق عليه السّلام براى اين كه جانشينش مشخّص نشود ، افزون بر دو فرزند خود ، امام كاظم عليه السّلام و عبد الله ، منصور عباسى را نيز وصىّ خود قرار داد . « 2 » اين عوامل دست به دست هم داد و در ايجاد انشعاب ميان شيعيان پس از شهادت هر امامى تأثير زيادى بر جاى گذاشت . به همين ترتيب ، اين انشعاب پس از رحلت امام صادق عليه السّلام نيز رخ داد ؛ به طورى كه يكى از اصحاب امام كاظم عليه السّلام با توجّه به اينكه : ذهب النّاس بعد ابى عبد اللّه عليه السّلام يمينا و شمالا . « 3 » دربارهء جانشين آن حضرت نيز سؤال كرد . نكتهء ديگرى كه در زمان امام صادق عليه السّلام وجود داشت و كسانى از آن بهره بردند ، مسألهء اسماعيل بن جعفر بن محمد بود . از آنجا كه او فرزند بزرگتر امام صادق عليه السّلام بود ،

--> ( 1 ) . صفة الصفوة ج 2 ، ص 103 ؛ الصواعق المحرقه ، ص 204 ( 2 ) . الخرائج ، ص 293 ؛ مسند الامام الكاظم ج 1 ، ص 390 ( 3 ) . عيون اخبار الرضا ج 1 ، ص 31